الحمد للّه عبارت مىشود از الوهيت فعلى و مقام جمع تفصيل الرحمن فعلى و الرحيم فعلى ، و الحمد عبارت مىشود از عوالم مجردات و نفوس اسفهبديه كه بجز حمد و اظهار كمال منعم حيثيت ديگرى ندارند . ( زيرا همه فعليت محضه‌اند و هيچ چيز بالقوه ندارند ) . و در تمام سلسلهء وجود بجز همين عوالم نورى موجود ديگرى يافت نمى شود كه تماما حمد باشد و هيچ حيثيت كفرانى در أو نباشد ، و فقط همين عوالم نورى هستند كه به گفتهء اهل ذوق و عرفان انّيّات صرف و بدون ماهيت مى باشند ، و عوالم و عالميان ديگر همگى در مرتبه‌اى پست تر از اين عوالم هستند . بنابراين ، معناى سورهء مباركه چنين مىشود : به نام خداوندى كه صاحب رحمت رحمانيهء ذاتي و رحيميت ذاتي است . عوالمى كه سراپا حمد است گشايش يافت ، عوالمى كه عبارتند از تعين الهيت مطلقه در مقام فعل ، و از براي ساير مراتب موجودات كه از مقام مقدسين نازل شده‌اند ذوات ربوبى هستند و آنان را در تحت تربيت خود گرفته‌اند ، از قبيل ملائكهء روحانيين كه با كريمهء مباركهء و الصّافّات صفا 37 : 1 ، فالمدّبرات أمرا 79 : 5 به آنها اشاره شده ، و اين ذوات ربوبى داراى رحمت رحمانيهء فعلى و رحيميهء فعلى هستند ، يعنى براي آنهاست مقام بسط وجود و بسط كمال عينى در حضرت شهادت ، و داراى مالكيت و قابضيت مى باشند در روزى كه همگى به سوى اين ذوات برمى گردند ، كه رجوع به اين ها همان رجوع إلى اللّه است ، زيرا ظهور شى ء از خود آن شى ء ، مباين نبوده بلكه أو عينا خود اوست ( و أسماء و صفات ظهور ذات است پس رجوع به أسماء رجوع به ذات خواهد بود ) .